Paul Valery Entelektüel Biyografi Denemesi

Bu çalışmanın genel amacı, Monsieur Teste’in yaratıcısının biçimlendirdiği düşünceyi yakalayabilmektir. Onun yapıtı, Fransa’da ve diğer ülkelerde derinlemesine pek çok inceleme konusu olmuştur. Buna karşılık, düşüncesinin temellerini araştırmaya yönelik çalışma pek gerçekleştirilmemiştir: İlk kez Valery Larbaud bu hassas noktanın altını çizmiştir. Bizim Deneme’mizin amacı, Valéry’nin entelektüel biyografisini yeniden oluşturmaktır. Fransız dehasının berraklığını en çarpıcı örneklerle ortaya koyan Genç Parka’nın (La Jeune Parque) şairinin incelenmeye değer olduğu düşüncesi bizi bu çalışmaya yönlendirdi. Bunun için de, onun yapıtına açıklık getirecek ölçüde, Valéry üzerine yapılan çalışmalarda belki de çok az yer tutan biyografik ögeye başvurduk. Şurası bir gerçek ki yazar, kendi kimliğini okuyucunun meraklı bakışlarından hep saklamış, biyografisine ilişkin yönleri ısrarla uzakta tutmuştur. Ancak düşüncesinin akışını tuhaf bir biçimde ortaya koyan mektupları ile dostları ve yakınlarından edindiğimiz tanıklıklar bize kaynaklık etmiştir. Hemen şunu belirtmek isteriz ki Valéry’nin düşüncesinin nasıl biçimlendiğini yakalayabilmek için sık sık kendi yazılarına başvurduk. Onun şaşırtıcı zekâsından ortaya koyabildiğimiz her şey, yalnızca kendi yazdıklarından süzülüp gelmektedir. Bir kez daha altını çizmek gerekirse bu çalışmada karşımıza çıkacak olan, şairin entelektüel biyografisidir. Valéry düşüncesinin mekanizmasını ve akışının özelliklerini yakalayabilmek her zaman kolay olmamıştır. Bu mekanizmayı ve bu akışı yakalamak için en etkili yolun, onun yapıtını incelemek olduğuna inanıyoruz.
Eğer bu Deneme’nin sonunda Valéry’nin entelektüel oluşumunun eğimi çizilebilirse amacımıza ulaşmış olacağız. Böylesi bir zekânın mükemmelliği yanında bu çalışmanın yetersiz olacağını elbette kabul etmek durumundayız. Ama en azından, bizi bu güzel çalışmaya yönelten anlayışın kınanmayacağını umuyoruz. Valéry’nin düşüncesini anlamaya çalışırken yazarla yapıtı arasındaki gerçek bağları çözmeye çaba gösterdik. Bu bağlar özellikle yarattığı yapıtla kurulmuştur. Yapıtı, Valéry’nin yaşamında en temel rolü üstlenmiştir. Kesinlikle söyleyebiliriz ki Valéry yapıtlarını oluşturdukça kendi yaşamı nı da oluşturmuştur: Tıpkı Mégare kentinin mimarı o çok mutlu Eupalinos gibi. İşte biz de yapıta ulaşmak için yaşamdan değil, yaşama ulaşmak için yapıttan yola çıktık. Çünkü Valéry’nin düşüncesinin gerçek kaynakları, kanımızca, yapıtında aranmalıdır. Bir anlamda, yapıt, yaratıcısını değiştirmiş, onun gerçek yüzünü belirlemiştir. Bu da bize, Valéry’nin, dış dünyasının ayrıntılarını neden okuyucuya sunmadığını açıklamaktadır. Yapıtlarını yarattıkça, kendi diğer ‘Ben’ini de yaratmıştır, işte yapıtını ortaya koyan bu ‘Ben’dir. Onun düşüncesine girebilmek için bu ‘Ben’i inceleyeceğiz. Bununla birlikte, yapıtlarının dışında, Yazarın entelektüel oluşumunda hiç katkısı olmayan bazı belirleyici ayrıntıları da göz ardı etmedik. Böylece Valéry’nin düşüncesinin doğuşu üzerinde durmamız gerektiğine inandık. Bunu söylerken bir ergenin bir erkeğe dönüştüğü sırada tutkularının oluştuğu, hedeflerinin belirginleştiği yaştan söz ediyoruz. Burada bu denli evrensel bir düşüncenin incelenmesinin sağladığı yararı da gözden kaçırmamalıyız. Böylesine keskin bir açık görüşle birlikte yürüyen bu kahramanca akıl oyunu, zihinsel yaşamın bu mükemmel sürekliliği her türlü yoğun çabayı hak etmektedir.